Warszawa: upamiętniono 82. rocznicy zdobycia przez powstańców PAST-y

Warszawa, 20.08.2026. Uroczystości 82. rocznicy zdobycia gmachu PAST-y przez Powstańców Warszawskich, 20 bm. w Warszawie. Obchody zorganizowało Ogólnokrajowe Środowisko Żołnierzy Batalionu „Kiliński” oraz Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej. (sko) PAP/Albert Zawada

W czwartek, 20 sierpnia, przed historycznym budynkiem Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej, w Warszawie przy ul. Zielnej 39, odbyła się uroczystość upamiętniająca 82. rocznicę zdobycia tego gmachu przez powstańców. Przypomniano rolę, jaką w zdobyciu PAST-y odegrały kobiety - minerki.

Udostępnij Post

Walki o budynek PAST-y zaczęły się 2 sierpnia 1944 r. Po kilkukrotnych próbach zdobycia gmachu, udało się to dopiero 20 sierpnia żołnierzom Batalionu „Kiliński” pod dowództwem rotmistrza Henryka Leliwy-Roycewicza. W ataku brali też udział żołnierze z innych oddziałów Armii Krajowej.

„Zdobycie gmachu Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej, charakterystycznego punktu okupowanej Warszawy, było jednym z najważniejszych epizodów powstania warszawskiego – napisał w liście do uczestników uroczystości wicepremier i Minister Obrony Narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz. Wicepremier podkreślił, że „wartości, które przyświecały powstańcom przetrwały mimo wojennej tragedii i przez kolejne dziesięciolecia pozostawały źródłem siły dla następnych pokoleń Polaków”. Do powstańców i działaczy środowisk kombatanckich, skupiających także rodziny żołnierzy AK, Kosiniak-Kamysz skierował słowa: „Dzięki państwa zaangażowaniu historia bohaterów Warszawy pozostaje żywa, a wartości, którym pozostawali wierni – wolność, godność, patriotyzm i odpowiedzialność za ojczyznę – nadal stanowią ważną część naszej wspólnoty”.

Atak na gmach PAST-y rozpoczął się 20 sierpnia 1944 r. około godziny drugiej w nocy zdetonowaniem ładunku wybuchowego na trzecim piętrze. Wybuch zburzył ścianę sąsiedniego budynku. Nad rumowiskiem przerzucono kładkę, po której do budynku wdarło się kilkunastu powstańców z miotaczem ognia. Pierwszy szturm się nie powiódł. Przełomem w walce okazało się oblanie gmachu mieszaniną łatwopalną i podpalenie go, do czego powstańcy wykorzystali motorową pompę strażacką znajdującą się na pierwszym piętrze kamienicy naprzeciwko PAST-y. Powstańcy zdobyli gmach po kilkunastu godzinach walki.

Prezes zarządu Ogólnokrajowego Środowiska Żołnierzy Armii Krajowej Batalionu „Kiliński” Jacek Łapko przedstawił historię walk o budynek PAST-y. W swoim wystąpieniu podkreślił rolę kobiet, które jako minerki i saperki (zwane przez powstańców „bomberkami”) wzięły udział w decydującym ataku 20 sierpnia.

„Warto wspomnieć o roli kobiet w walkach o PAST-ę, jak i całym powstaniu. Szacuje się, że stanowiły one blisko 30 procent składu osobowego wszystkich uczestników powstania. Najczęściej pełniły rolę łączniczek, sanitariuszek, przewodniczek po kanałach, rusznikarek, wywiadowczyń, radiotelegrafistek i kucharek przygotowujących posiłki w blisko 50 kuchniach polowych” – powiedział Łapko. „Szczególną rolę odgrywały w walkach na pierwszej linii minerki i saperki z kobiecych patroli minerskich, których dowódcą była lekarka Zofia Franio ps. Doktor. W walkach o PAST-ę szczególnie wyróżniły się trzy minerki: Barbara Matys ps. Baśka Bomba, Wanda Maciejewska ps. Iza i Irena Grabowska ps. Hanka. To one zakładały ładunki i pomagały w zrobieniu wyłomu podczas głównego szturmu na PAST-ę” – podkreślił prezes Środowiska Żołnierzy Batalionu „Kiliński”.

Jednym z punktów obchodów rocznicy zdobycia PAST-y była wystawa planszowa prezentująca rolę kobiet w walkach powstańczych.

„Dziś w wolnej Polsce i naszej ukochanej Warszawie wspólnie budujemy przyszłość, czerpiąc siłę z wartości, które przyświecały poprzednim pokoleniom – wolności, miłości do ojczyzny, wierności, męstwa, honoru, prawości, a także przyjaźni i tolerancji, solidarności z potrzebującymi, a przede wszystkim odpowiedzialności za nasze wspólne dobro” – napisał w liście skierowanym do uczestników uroczystości prezydent Warszawy Rafał Trzaskowski. Podkreślił, że „walka o te wartości to tak naprawdę walka, która się nie skończyła. Każdy rodzaj faszyzmu, który godzi w godność człowieka, jest zagrożeniem. Dlatego walka o wartości jest przede wszystkim obroną człowieczeństwa”.

- Biało-czerwona flaga nad budynkiem PAST-y to był symbol heroizmu, odwagi i bohaterstwa, a także wielkiej determinacji powstańców, żołnierzy Batalionu „Kiliński”, którzy po ciężkich walkach zdobyli ten ważny z militarnego punktu widzenia obiekt. Biało-czerwona flaga nad tym budynkiem była symbolem największego militarnego zwycięstwa tamtych czasów – powiedział podczas uroczystości Michał Syska, zastępca szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych. - Chciałbym wykorzystać tę podniosą okazję, aby pokłonić się wszystkim osobom, które przez osiem dekad niosą sztafetę pamięci o żołnierzach Batalionu „Kiliński” i ich wielkiemu dowódcy – dodał.

Podczas uroczystości Michał Syska wręczył Medale „Pro Patria”. Odznaczeni zostali: Wanda Wołkowycka, wiceprezes Ogólnokrajowego Środowiska Żołnierzy Armii Krajowej Korpusu „Jodła” oraz Pomir Józef Gracki z Ogólnokrajowego Środowiska Żołnierzy Armii Krajowej Batalionu „Kiliński”.

W uroczystości 82. rocznicy zdobycia gmachu PAST-y wzięli udział żołnierzy Armii Krajowej, powstańcy warszawscy, przedstawiciele instytucji państwowych oraz przedstawicielka Ambasady Niemiec w Polsce. Organizatorem tego wydarzenia było Ogólnokrajowe Środowisko Żołnierzy Batalionu „Kiliński”. Patronat na uroczystością objął prezydent Warszawy Rafała Trzaskowski.

Podczas uroczystości wręczono też odznaczenie pamiątkowe za zasługi dla Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej. (PAP)

szt/ aszw/

Polska, Warszawa

PAP Zamieszczone na stronach internetowych portali działających w grupie Twoje-Miasto materiały sygnowane skrótem „PAP” objęte są ochroną polskiego i międzynarodowego prawa własności intelektualnej. Jakiekolwiek wykorzystanie tych materiałów, w tym w celu eksploracji tekstów i danych, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dotyczącymi dozwolonego użytku osobistego, jest zabronione.