Cichanouska: trzeba pociągnąć władze Białorusi do odpowiedzialności za rolę w agresji przeciw Ukrainie
Eksperci współpracujący z białoruskimi władzami demokratycznymi na uchodźstwie przedstawili na spotkaniu „Rola Białorusi w agresji przeciwko Ukrainie: Pociągnięcie najwyższych władz reżimu Łukaszenki do odpowiedzialności” zebrane dowody współudziału reżimu Alaksandra Łukaszenki w rozpoczętej 24 lutego 2022 roku rosyjskiej pełnowymiarowej inwazji na Ukrainę.
- Białoruskie przywództwo musi zostać pociągnięte do odpowiedzialności za współudział w rosyjskiej agresji na Ukrainę przed tworzonym specjalnym trybunałem. Dla Zjednoczonego Gabinetu Przejściowego, dla mojego urzędu oraz dla wszystkich sił demokratycznych pociągnięcie do odpowiedzialności stanowi absolutny priorytet – zaznaczyła szefowa opozycyjnego Zjednoczonego Gabinetu Przejściowego, czyli rządu na uchodźstwie.
W maju 36 państw oraz Unia Europejska poparły porozumienie dotyczące utworzenia Komitetu Zarządzającego, który zapewni finansowanie i wsparcie administracyjne niezbędne do funkcjonowania przyszłego Specjalnego Trybunału do spraw Zbrodni Agresji przeciwko Ukrainie. Celem tworzonego trybunału ma być osądzanie osób ponoszących odpowiedzialność za agresję na Ukrainę i wypełnienie w ten sposób luki w jurysdykcji Międzynarodowego Trybunału Karnego.
Cichanouska podkreśliła, że białoruskie siły demokratyczne od początku potępiały akt rosyjskiej agresji na Ukrainę. Dodała, że poprzez zbieranie dowodów współudziału reżimu Łukaszenki w rosyjskiej inwazji udowodniono, że działał on wbrew woli białoruskiego narodu. Jak zaznaczyła, jej "ostatnia wizyta w Kijowie potwierdziła, że Ukraina jasno odróżnia Białorusinów od nielegalnego reżimu i jest gotowa wesprzeć" siły demokratyczne w postawieniu reżimu Łukaszenki przed międzynarodowym wymiarem sprawiedliwości.
Organizatorzy piątkowego spotkania zwrócili uwagę, że po podpisaniu 25 czerwca 2025 r. umowy między Radą Europy a Ukrainą w sprawie utworzenia specjalnego trybunału „efektywna dokumentacja zbrodni związanych z udziałem reżimu białoruskiego w agresji” jest kluczowa dla ich osądzenia.
Eksperci z ośrodków analitycznych International Strategic Action Network for Security (ISPAN) i BELPOL przedstawili w piątek zebrane dowody współudziału władz białoruskich w rosyjskiej agresji.
Dyrektor wykonawczy ISPAN Uładzimir Kobiec wyjaśnił, że do dokumentacji działań reżimu białoruskiego wykorzystywano narzędzia białego wywiadu, lecz także informacje uzyskane od mieszkańców Białorusi. – Ponad 15 tys. osób udostępniło nam informacje – powiedział PAP.
W ocenie analityków „działania Białorusi, ze względu na swój charakter, wagę i skalę, stanowią oczywiste naruszenie Karty ONZ i mogą zostać zakwalifikowane jako akt agresji w świetle prawa międzynarodowego”.
Eksperci zaznaczyli, że za wsparcie Rosji odpowiada Łukaszenka, ponieważ „w stworzonym przez siebie autorytarnym systemie zarządzania państwem (...) sprawuje bezwzględną kontrolę nad wszystkimi kluczowymi sferami władzy”. „Łukaszenka dwukrotnie wprost oświadczył, że odegrał inicjującą rolę w rozmieszczeniu i pozostawieniu wojsk rosyjskich na Białorusi pod pozorem ćwiczeń” - napisali analitycy w dokumentacji.
„Reżim Łukaszenki wprost naruszył zobowiązania Białorusi w ramach rozdziału V »Uprzednie powiadomienie o niektórych rodzajach działalności wojskowej« Dokumentu Wiedeńskiego OBWE z 2011 roku” - zaznaczyli.
Ponadto z „przemówienia Alaksandra Łukaszenki w dniu rozpoczęcia inwazji na pełną skale wynika, że rozumiał on rzeczywiste cele przygotowań Rosji”.
Analitycy wyliczyli, że od początku rosyjskiej agresji na Ukrainę co najmniej 721 rakiet zostało wystrzelonych w kierunku Ukrainy z terytorium Białorusi. Zwrócili uwagę, że rakiety są wystrzeliwane w większości z obwodu homelskiego.
Ekspert z firmy analitycznej Rohan Consulting Konrad Skorupa, który uczestniczył w piątkowym spotkaniu, zwrócił uwagę, że Białoruś służyła na początku rosyjskiej inwazji na Ukrainę jako „wysunięta baza” dla Rosji, aby z czasem odpowiadać „za regenerację sił” agresora. Podkreślił jednak, że zaangażowanie Białorusi w rosyjską agresję wykracza poza udostępnienie swojego terytorium do ataku na Ukrainę.
W piątkowym spotkaniu wzięli udział m.in. wiceprzewodniczący Zjednoczonego Gabinetu Przejściowego i szef Narodowego Zarządu Antykryzysowego Paweł Łatuszka, przewodniczący Rady Koordynacyjnej (parlamentu na uchodźstwie) Arciom Bruchan oraz dyplomaci z Ukrainy, Litwy, Łotwy i Estonii.
Spotkanie poprzedziło konferencję „Nowa Białoruś”, która odbędzie się w Warszawie w sobotę i niedzielę. Jest to doroczne wydarzenie organizowane przez białoruskie siły demokratyczne. (PAP)
awm/ kar/
Polska, Warszawa
