Sejm: komisja od kilku miesięcy pracuje nad zmianami w przepisach o adwokatach i radcach

Prace nad projektami podjęto z inicjatywy sejmowej komisji sprawiedliwości i praw człowieka. Ich omawianie rozpoczęto jeszcze w zeszłym roku.

W rozmowie z PAP prezes Naczelnej Rady Adwokackiej Przemysław Rosati powiedział, że ciężko jest mu ocenić, czy prace zakończą się w najbliższym czasie. Powodem, jak mówił, są - jego zdaniem - „zaskakujące dla niego wątpliwości, mnożone” przez MS na posiedzeniach komisji. - Mam nadzieję, że urzędnicy Ministerstwa Sprawiedliwości w końcu przyjmą do wiadomości, że rozwiązania, które proponujemy są i przemyślane, i zmierzają do usprawnienia samorządu – powiedział PAP.

Prace nad projektem o adwokaturze cały czas - pomimo kilkumiesięcznych dyskusji - są na etapie pierwszego czytania. Natomiast zakończenia pierwszego czytania w komisji doczekał się na razie w końcu marca projekt dotyczący radców prawnych.

Istotną zmianą proponowaną w tym projekcie noweli ustawy o radcach prawnych jest ustanowienie kary grzywny od 5 tys. do 200 tys. zł albo karę ograniczenia wolności dla tych, którzy nie będąc uprawnieni, posługują się tytułem zawodowym radcy prawnego.

Projekt zakłada też objęcie ochroną prawną oznaczenia kancelarii radców prawnych – dotychczas objęty był nią tylko tytuł zawodowy radcy prawnego – oraz taką samą karę za nieuprawnione posługiwanie się tym oznaczeniem. Projekt przewiduje możliwość nałożenia też obu tych kar, czyli grzywny i ograniczenia wolności na osobę, która posłuży się tytułem bez potrzebnych uprawnień.

Projekt określa także szczegóły tymczasowego zawieszenia radcy prawnego w przypadku wszczęcia postępowania wyjaśniającego w sprawie jego niezdolności do wykonywania zawodu. Dookreśla też możliwość odwołania się przez radcę od takiej uchwały.

Zmiany mają umożliwić też zdalne odbywanie posiedzeń i podejmowanie uchwał przez: organy samorządowe, Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych oraz prezydia rad okręgowych izb radców prawnych. Warunkiem pozostaje, że uchwały na takich posiedzeniach podejmowane są w obecności co najmniej połowy ustawowej liczy członków.

Planowane jest także nadanie uprawnień organizacji pozarządowej okręgowym izbom radców prawnych – w sprawach o ochronę niezależności radców prawnych tajemnicy zawodowej oraz nadzoru nad należytym wykonywaniem zawodu radcy i aplikanta radcowskiego. Uprawnienia te przysługiwałyby izbom w postępowaniu cywilnym, karnym, administracyjnym i sądowoadministracyjnym. Uprawnienia te będą też przysługiwały Krajowej Izbie Radców Prawnych, w zakresie jej zadań polegających na ochronie autonomii i niezależności samorządu.

Nowelizacja wskazuje też, że umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej – do której zawarcia radcy są zobowiązani - zawiera na ich rachunek Krajowa Izba Radców Prawnych.

Podobne rozwiązania zawiera wciąż dyskutowany w komisji projekt noweli Prawa o adwokaturze. Również ta nowela miałaby wprowadzić karę grzywny (do 50 tys. zł) lub ograniczenia wolności za posługiwanie się tytułem zawodowym adwokata, nie będąc do tego uprawnionym.

Nowela wskazuje też dokładniej źródła finansowania działalności statutowej samorządu zawodowego adwokatów, w tym umożliwienie wykorzystywania na ten cel dochodów z własnej działalności izb i Naczelnej Rady Adwokackiej. Przyczyną tej propozycji zmian są, zdaniem projektodawcy, „niewystarczające ogólne postanowienia” stanowiące o kompetencjach zgromadzenia izby adwokackiej i Naczelnej Rady Adwokackiej w zakresie uchwalania ich budżetów oraz wysokości składek rocznych na potrzeby izby i udziału izb adwokackich w pokrywaniu wydatków NRA.

Inna ze zmian dodaje do zadań samorządu adwokackiego m.in., działanie na rzecz ochrony zawodu adwokata, w tym występowanie w obronie godności zawodu adwokata, prowadzenie instytucji samopomocowych oraz podejmowanie innych form pomocy dla członków adwokatury. Samorząd adwokacki miałby również organizować i tworzyć warunki do rozstrzygania sporów w drodze postępowania polubownego albo mediacyjnego.

Zdaniem projektodawcy, wola podniesienia uprawnień samorządu adwokackiego w wymienionych kwestiach wyraża stosunek tego środowiska zawodowego do jego roli w życiu kraju i obywateli. Z kolei tworzenie instytucji świadczy „o dążności do jeszcze mocniejszej integracji tego środowiska”.

Proponowane jest też nadanie samorządowi adwokackiemu uprawnień organizacji pozarządowej, określonych odpowiednio w Kodeksie postępowania cywilnego oraz Kodeksie postępowania karnego.

Projekt doprecyzowuje również definicję świadczenia pomocy prawnej świadczonych przez adwokatów. Przedmiotem sporu na komisji był przepis, zgodnie z którym jako uświadczenie tej pomocy przez adwokata była też rozumiana działalność polegająca na „zorganizowanym dochodzeniu roszczeń osób trzecich, w ich imieniu lub na ich rachunek, choćby roszczenie zostało przeniesione na podmiot prowadzący taką działalność w drodze przelewu”. W toku prac przepis ten jednak usunięto, a wśród przykładowych form świadczenia pomocy prawnej wymieniono: udzielanie porad prawnych, sporządzanie opinii prawnych, występowanie w charakterze pełnomocnika lub obrońcy przed sądami, trybunałami i innymi organami władzy publicznej lub podmiotami działającymi w ich imieniu.

Inna zmiana umożliwić ma okręgowym radom adwokackim orzekanie o niezdolności adwokata do wykonywania zawodu również o sytuacje, gdy ta niezdolność jest czasowa – dotychczas przepisy stanowiły bowiem o trwałej niezdolności.

Następny przepis usuwa obowiązek adwokata do zapewnienia zastępstwa w przypadku urlopu, aby prowadzone przez niego sprawy nie doznały uszczerbku. Spotykało się to jednak z uwagami ze strony niektórych posłów opozycji. Ich wątpliwości dotyczyły m.in. tego, że w przypadku braku zastępstwa adwokata na urlopie, prowadzone przez niego postepowania ulegałyby przedłużeniu. Na komisji trwają więc dalsze prace nad tą kwestią.

Kolejna zmiana przewiduje możliwość odwołania się przez zainteresowanego oraz szefa MS do sądu administracyjnego, w przypadku odmowy wpisania tego zainteresowanego do wpisu na listę adwokatów. Zgodnie bowiem z obecnymi przepisami, w przypadku uchwały o odmowie wpisania takiego zainteresowanego na listę – którą to wydaje Prezydium NRA - przysługiwało tylko odwołanie do Ministra Sprawiedliwości. Ten nie miał uprawnień, by móc w wyniku rozpoznania tergo odwołania wpisać zainteresowanego na listę adwokatów - mógł jedynie uchylić uchwałę Prezydium i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania, co - w ocenie projektodawcy - znaczenie przedłuża sam proces.

Przewodniczący komisji sprawiedliwości i praw człowieka Paweł Śliz (Polska2050) powiedział PAP, że prace nad projektowanymi zmianami powrócą na następnym posiedzeniu, planowanym w połowie kwietnia. – Będę chciał doprowadzić to tego, że wtedy zakończymy już prace nad tym projektem – zapowiedział szef komisji.

Nina Leszczyńska (PAP)

nl/ mja/ sdd/

Polska, Warszawa